اجرت المثل ایام زوجیت چیست؟
اجرت المثل ایام زوجیت چیست؟
يكي از حقوق ويژهای که دین اسلام براي زنان در نظر گرفته، این است که هيچ مردي نميتواند تا زمانی که تمامي حق و حقوق همسرش را پرداخت نكرده است، او را طلاق دهد. هر اندازه که مدت زندگي مشترک بيشتر باشد، اين حقوق نيز افزايش مييابد و به همين دليل بسياري از مرداني كه بدون هيچ دليل منطقي قصد طلاق دادن همسر خود را دارند، از اين مساله منصرف ميشوند.
اجرتالمثل يكي از همان حقوق ويژهاي است كه شرع و قانون براي زنان در نظر گرفته است. زن وظايف خاصي در زندگي زناشويي دارد كه توسط قانون و شرع برشمرده شده است. اين وظايف شامل تمكين عام و تمكين خاص است. مطابق قانون به محض ازدواج، ميان زوجين وظايف و تكاليفي برقرار ميشود كه آنها بايد نسبت به يكديگر آن را انجام دهند.
تمکین عام
تمكين عام به معناي حضور زن در زندگي مشترک و عمل به وظايفي است كه شرع و قانون تعيين كرده است. مثلا زن شرعا نميتواند بدون اجازه همسرش از خانه خارج شود. ادامه تحصيل و كار كردن زن در خارج از منزل نيز بايد با اجازه شوهر باشد، هر چند در حال حاضر بسياري از زنان اين حقوق را در عقدنامه دريافت ميكنند.
تمکین خاص
تمكين خاص نيز به معناي عمل كردن زن به وظايف زناشويي است.
اجرتالمثل
حال اگر زن در طول زندگي مشترک و در خانه همسر خود، كاري به جز اين موارد را به دستور شوهر انجام دهد، مستحق پاداشي است كه به آن اجرتالمثل گفته ميشود.
تمهیدات قانونگذار
حق زوجه برای گرفتن اجرتالمثل ایام زوجیت مستند به دو ماده قانونی است: 1- ماده 336 قانون مدنی اشعار میدارد: «هر کس بر حسب امر دیگری اقدام به علمی کند که عرفا برای آن عمل اجرتی بوده یا آن شخص عادتا مهیای آن عمل باشد، عامل مستحق اجرت عمل خود خواهد بود؛ مگر اینکه معلوم شود که قصد تبرع (رایگان) داشته است» 2- بند الف تبصره 6 ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مصوب 28 آبان سال 1371 مجمع تشخیص مصلحت نظام مقرر میدارد: «چنانچه زوجه کارهایی را که شرعا بر عهده وی نبوده، به دستور زوج و با نداشتن قصد تبرع انجام داده باشد و برای دادگاه نیز ثابت شود، دادگاه اجرتالمثل کارهای انجامشده را محاسبه و به پرداخت آن حکم میکند.» بنابراین زوجه میتواند با استناد به مواد فوق در صورت حصول شرایط ذیل، اجرتالمثل ایام زوجیت را از زوج مطالبه کند.
شرایط تعلق اجرتالمثل
1- باید توجه داشت که اجرتالمثل در طول شرط مالی ضمن عقد در مورد کارهای زوجه در امر خانهداری و نیز در طول اجرتالمسمی است. یعنی اگر زوجه در امور خانهداری، شرط ضمن عقد داشته باشد، نوبت به اجرتالمثل نمیرسد. 2- زوجه نباید قصد تبرع داشته باشد؛ چرا که اگر در انجام کارهای خانهداری از ابتدا قصد و نیت تبرع و به اصطلاح رایگان داشته باشد، نمیتواند اجرتالمثل ایام زوجیت را بگیرد. 3- درخواست طلاق نباید از سوی زوجه باشد و لازم است که شوهر قصد طلاق داشته باشد. البته اگر تقاضای طلاق که از سوی زوج شده است، ناشی از تخلف زن از وظایف همسری یا سوء اخلاق و رفتار زوجه باشد، در این صورت نیز اجرتالمثل به او تعلق نمیگیرد. چنانچه زوجه کارهایی را که شرعا بر عهده وی نبوده، به دستور زوج و با نداشتن قصد تبرع انجام داده باشد و برای دادگاه نیز ثابت شود، دادگاه اجرتالمثل کارهای انجامگرفته را محاسبه و به پرداخت آن حکم میکند.
مطالبه اجرتالمثل ایام زندگی مشترک
یكی دیگر از دعاوی مالی كه در محاكم خانواده طرح میشود، اختلاف درباره اجرتالمثل كارهای انجامشده از سوی زوجه در دوران زندگی مشترک است كه میتوان آن را یكی از آثار مالی واقعه طلاق دانست كه در تبصره 6 قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق به آن اشاره شده است.
اركان دعوی
1- مطرح کردن دعوی طلاق.
2- طلاق مزبور به درخواست زوجه نباشد یا ناشی از تخلف زن از وظایف همسری یا سوء اخلاق و رفتار وی نباشد. 3- زوجه انجام كارهایی را كه شرعا به عهده وی نبوده است، بدون قصد تبرع و طبق دستور زوج انجام داده باشد. در این صورت زوجه در صورت اثبات و احراز محكمه، مستحق اجرتالمثل خواهد بود. در غیر این صورت با توجه به سالهای زندگی مشترک و نوع كارهایی كه زوجه در خانه شوهر انجام داده و وسع مالی زوج، دادگاه مبلغی از باب بخشش (نحله) برای زوجه تعیین میكند.
مراحل دادرسی
1- در خصوص احراز ركن سوم بخصوص در قسمت استحقاق اجرتالمثل، داگاه میتواند هر گونه اقدام یا تحقیق كه برای كشف حقیقت موثر است را به هر شكلی كه ضروری بداند، از جمله تحقیق محلی یا شهادت شهود انجام دهد و با تعیین جلسه بعدی از طرفین و شهود معرفیشده دعوت و نسبت به اجرای قرار اقدام کند. همچنین ممكن است دادگاه همراه با این موضوع، برای تعیین میزان اجرتالمثل ایام زندگی مشترک، قرار ارجاع امر به كارشناس را نیز صادر کند كه در این صورت با تعیین وقت نظارت، دستور پرداخت دستمزد كارشناس توسط خواهان، صادر و به محض پرداخت حقالزحمه در وقت تعیینشده اجرا میشود و در صورت نپرداختن دستمزد قرار ابطال دادخواست صادر میشود. 2- در جلسه بعدی نسبت به اجرای دستور صادره اعم از استماع شهادت شهود یا اجرای قرار تحقیق محلی و قرار كارشناسی اقدام میشود.3- دادگاه با وصول صورتجلسه اجرای قرار و استماع شهادت شهود در صورت صحت ادعا و نظریه كارشناسی مبنی بر تعیین میزان اجرتالمثل و نبود اعتراض موجه به آن، مبادرت به صدور رای میکند و در صورت وصول اعتراض قرار ارجاع امر به هیات كارشناسی صادر میشود.
چه زناني اجرتالمثل كمتري ميگيرند؟
كارشناسي پروندههاي اجرتالمثل نيز مانند تمام امور حقوقي شامل فوت و فنهاي خاصي است كه كارشناسان با دقت به آن رسيدگي و آن را رعايت ميكنند. مثلا به زنان شاغل در خارج از منزل هميشه اجرتالمثل كمتري تعلق ميگيرد. در قانون و شرع زن مالک دارايي و پولي است كه به دست ميآورد و حال اگر با توافق شوهر، او در خارج از منزل كار ميكند، الزامي ندارد كه حتي يك ريال از درآمد خود را به همسرش بپردازد يا اينكه در منزل خرج كند.در بحث اجرتالمثل وقتي زن بيرون از خانه شاغل باشد، طبيعتا وقت كمتري براي كارهاي منزل ميگذارد، هر چند ممكن است استثناهايي وجود داشته باشد و زني در عين اشتغال در خارج از منزل همه وظايف خود را انجام دهد؛ اما اين فرض چندان منطقي نيست زيرا كار در منزل بر اساس وقت تنظيم ميشود و زني كه در ساعت 5 بعد از ظهر به خانه ميرسد، نميتواند مانند زني كه از صبح در خانه است، كار و فعاليت داشته باشد. تحصيلات زن نيز مساله ديگري است كه در اجرتالمثل او موثر است.
استدلال اين نظريه نيز اين است كه دستمزد يک پرستار با تحصيلات ليسانس بسيار بيش از دستمزد پرستاري با تحصيلات ديپلم است. پايگاه اجتماعي، شئون زن، شغل پدر، محل زندگي در زمان مجردي و تحصيلات در زمان تجرد و بعد از ازدواج هم در افزايش ميزان اجرتالمثل تاثير قابل توجهي دارد. نكته جالب اينكه زناني كه فقط خانهدار هستند، در زمان كارشناسي برای تعیین اجرتالمثل، رقمهاي بهتري دريافت ميكنند. تعداد فرزندان نيز از موارد موثر در كارشناسي اجرتالمثل است. اگر فرزندان مادري دختر باشند، اجرتالمثل كمتري به او تعلق ميگيرد چون فرض بر اين است كه در خانه دختر هميشه كمک حال مادر است؛ حال آن كه در خصوص پسرها چنين مسالهاي هميشگي نيست. اگر مادري فرزند خود را از شير خود تغذيه كرده باشد نيز مشمول دريافت اجرتالمثل بيشتري است.
اينكه زني در هنگام ازدواج، فرزند يا فرزندان قبلي همسرش از زن سابقش را نيز بزرگ كند، باز هم سبب افزايش ميزان اجرتالمثل زن ميشود. ممكن است مردي بخشي از ايام زندگي خود را در ماموريت كاري خارج از كشور يا مثلا زندان گذرانده باشد. اين مساله نيز در كاهش يا افزايش اجرتالمثل موثر است. معمولا براي ايام عقد و زماني كه زن در خانه پدرش است و با همسرش دچار مشكل ميشود، اجرتالمثلي تعلق نميگيرد.
شروط ضمن عقد و اجرتالمثل
همسران ميتوانند در زمان عقد هر شرطي كه خلاف مقتضاي عقد نباشد را در عقدنامه بگنجانند. يكي از موارد پيشنهادي ميتواند مشخص كردن تكليف اجرتالمثل باشد. آنها ميتوانند شرط كنند كه مثلا زن براي انجام امور منزل به درخواست مرد ماهانه 100 هزار تومان دريافت كند. يا اينكه شرط كنند اساسا چنين مبلغي هيچ گاه به زن پرداخت نميشود و زن هم حق مطالبه ندارد. در خارج از شكل قضايي زن و مرد ميتوانند براي دريافت و پرداخت اين مبلغ با هم توافق داشته باشند.
البته از لحاظ قضايي شرط پرداخت اين مبلغ مطالبه زن است اما مرد ميتواند با رضايت همسرش مثلا بابت اجرتالمثل 30 سال زندگي مشترک بخشي از خانهاش را به نام همسرش كند. در چنين مواردي دريافت يك رسيد كتبي از همسر ميتواند از لحاظ حقوقي از بروز مشكلات بعدي و درخواست مجدد زوجه جلوگيري كند، اما اگر مردي با اجبار، تهديد يا تطميع همسرش را وادار به امضاي برگهاي كند و مثلا در قبال مبلغي مشخص او را وادار به صرف نظر كردن از اجرتالمثل كند، اين برگه از لحاظ حقوقي ارزشي ندارد./حمایت
به نام هستی هستا